Romeinse cijfers controleren
Typ of plak een Romeins cijfer. Klopt er iets niet, dan zie je welke letter welke regel breekt, en de standaardvorm.
De regels die de controle toepast
- Alleen zeven letters: I, V, X, L, C, D en M. Al het andere, ook het cijfer 1, wordt afgekeurd.
- I, X, C en M staan hoogstens drie keer achter elkaar: III mag, vier I's niet.
- V, L en D worden nooit herhaald: 10 is X, niet VV.
- Er zijn maar zes aftrekparen: IV, IX, XL, XC, CD en CM. Een letter trekt alleen af van een letter die vijf of tien keer zo groot is.
- Hoogstens één kleinere letter vóór een grotere: 8 is VIII, niet IIX.
- De waarden dalen van links naar rechts, positie voor positie: duizendtallen, honderdtallen, tientallen, eenheden.
Cijfers die mensen controleren
Deze vormen komen voor in zoekopdrachten. Elke rij wordt gecontroleerd door dezelfde code als het veld hierboven.
- XIIgeldigStandaardvorm: XII = 12
- MCMXCgeldigStandaardvorm: MCMXC = 1990
- MCMXCIXgeldigStandaardvorm: MCMXCIX = 1999
- ICongeldigAlleen I, X en C trekken af, en alleen van de twee tekens erboven (IV, IX, XL, XC, CD, CM).Standaardvorm: XCIX = 99
- VXongeldigAlleen I, X en C trekken af, en alleen van de twee tekens erboven (IV, IX, XL, XC, CD, CM).Standaardvorm: V = 5
- ILongeldigAlleen I, X en C trekken af, en alleen van de twee tekens erboven (IV, IX, XL, XC, CD, CM).Standaardvorm: XLIX = 49
- XLXXongeldigDe tekens staan in de verkeerde volgorde.Standaardvorm: LX = 60
- XXCXongeldigEr mag maar één kleiner teken vóór een groter staan.Standaardvorm: CX = 110
- XVXXongeldigAlleen I, X en C trekken af, en alleen van de twee tekens erboven (IV, IX, XL, XC, CD, CM).Standaardvorm: XXV = 25
- IIIIongeldigEen teken mag hoogstens drie keer achter elkaar staan.Standaardvorm: IV = 4
- MMXV1ongeldigHier staat het cijfer 1 op de plaats van de letter I.Standaardvorm: MMXVI = 2016
Waarom een cijfer kan optellen en toch fout zijn
XLXX lijkt 40 + 20 = 60, maar de tientallen staan er twee keer. Elke positie krijgt één groep letters, dus 60 is LX. Hetzelfde geldt voor XXCX en XVXX: de letters tellen op tot een getal, maar geen standaardcijfer wordt zo geschreven.
Daardoor heeft elk getal van 1 tot 3999 precies één standaardvorm. De controletool vergelijkt wat je typt met die vorm.
IIII op klokken en andere oude vormen
Wijzerplaten tonen vier uur heel vaak als IIII in plaats van IV, al gebruiken sommige, zoals de klok van de Elizabeth Tower in Londen, wel IV (bron: en.wikipedia.org). De controletool markeert IIII als niet-standaard en zegt dat erbij. De gids over IIII op klokken behandelt de verklaringen die zijn voorgesteld.
Veelgestelde vragen
Is IIII fout?
Het is niet de standaardvorm; die is IV. Op wijzerplaten komt het veel voor, dus op een klok is het eerder een gewoonte dan een fout.
Mag je 49 als IL schrijven?
Nee. I mag alleen vóór V en X staan. 49 is 40 + 9: XL + IX = XLIX.
Waarom is mijn cijfer ongeldig als het wel optelt?
Omdat elke positie (duizendtallen, honderdtallen, tientallen, eenheden) één keer en op volgorde moet staan. Een cijfer dat de tientallen twee keer schrijft, zoals XLXX, telt op maar is geen standaardvorm.
Kan ik cijfers in kleine letters controleren?
Ja. Kleine letters worden als hoofdletters gelezen, en spaties worden genegeerd.
Controleert de tool ook cijfers boven 3999?
Nee. De controletool dekt het standaardbereik, 1 tot MMMCMXCIX. Voor getallen met een streep erboven gebruik je de converter.