Kalkulator cyfr rzymskich
Jedno pole do zamiany w obie strony: cyfry arabskie zmieniają się w rzymskie, a litery w liczbę.
Jak działa zamiana
Podziel liczbę na tysiące, setki, dziesiątki i jedności, a każdy rząd zapisz osobno, od lewej do prawej. Każdy rząd ma ten sam schemat, tylko z innymi literami: 1–3 to powtórzona jedynka (I, II, III), 4 to jeden przed piątką (IV), 5–8 zaczynają się od piątki (VI, VIII), a 9 to jeden przed dziesiątką (IX).
Weźmy 1994. Tysiąc to M, dziewięćset to CM, dziewięćdziesiąt to XC, a cztery to IV. Razem daje to MCMXCIV. W drugą stronę czytaj od lewej do prawej i odejmuj literę tylko wtedy, gdy stoi po niej większa.
Siedem liter i sześć par
Par odejmowania jest tylko sześć: IV, IX, XL, XC, CD i CM. Ta sama litera może stać obok siebie najwyżej trzy razy, a V, L i D nigdy się nie powtarzają. Dlaczego, wyjaśnia poradnik o zasadach.
- I1
- V5
- X10
- L50
- C100
- D500
- M1000
- IV4
- IX9
- XL40
- XC90
- CD400
- CM900
Przykłady
Każdy wiersz zamienia ten sam kod, który działa w polu powyżej. Liczby z własną stroną mają link.
| Liczba | Zapis rzymski | Jak się czyta |
|---|---|---|
| 7 | VII | VII (7) |
| 20 | XX | XX (20) |
| 49 | XLIX | XL (40) + IX (9) |
| 99 | XCIX | XC (90) + IX (9) |
| 198 | CXCVIII | C (100) + XC (90) + VIII (8) |
| 444 | CDXLIV | CD (400) + XL (40) + IV (4) |
| 1980 | MCMLXXX | M (1000) + CM (900) + LXXX (80) |
| 1994 | MCMXCIV | M (1000) + CM (900) + XC (90) + IV (4) |
| 2014 | MMXIV | MM (2000) + X (10) + IV (4) |
| 3999 | MMMCMXCIX | MMM (3000) + CM (900) + XC (90) + IX (9) |
Kiedy kalkulator odmawia
- Cztery takie same litery, jak IIII czy XXXX: forma standardowa to IV i XL. Znanym wyjątkiem są tarcze zegarów (źródło: en.wikipedia.org).
- Odejmowanie z przeskokiem, jak IL zamiast 49: odejmować można tylko I, X i C, i tylko od dwóch kolejnych liter, więc 49 to XLIX.
- Wmieszana cyfra 1 albo małe l: MMXV1 nie jest liczbą rzymską. Walidator wskaże znak, który łamie zasadę.
- Zero i liczby ujemne: w tym systemie nie ma zera, więc kalkulator zaczyna od 1.
Liczby powyżej 3999
Bez dodatkowych oznaczeń największa liczba rzymska to MMMCMXCIX. Zaznacz „Liczby powyżej 3999”, aby użyć kreski (winkulum): linia nad grupą znaków mnoży ją przez 1000, więc 5000 to V̅, a 2 026 000 to M̅M̅X̅X̅V̅I̅. Skopiowany tekst zachowuje kreskę jako znak łączący, który niektóre czcionki rysują lekko przesunięty. Inne zapisy omawia poradnik o dużych liczbach.
Częste pytania
Jaka jest największa liczba, którą można zapisać cyframi rzymskimi?
Samymi siedmioma literami – MMMCMXCIX (3999). Z kreską nad tysiącami kalkulator dochodzi do 3 999 999.
Czy w cyfrach rzymskich jest zero?
Nie. Nie ma litery oznaczającej zero, więc kalkulator przyjmuje liczby od 1 wzwyż.
Dlaczego kalkulator odrzuca IIII albo IL?
Łamią standardowe zasady: litera może się powtórzyć najwyżej trzy razy, a I odejmuje się tylko od V i X. Formy standardowe to IV i XLIX.
Czy mogę wkleić małe litery albo znaki takie jak Ⅻ?
Tak. Małe litery są czytane jak wielkie, spacje są pomijane, a jednoznakowe cyfry od Ⅰ do Ⅿ są czytane jak zwykłe litery.
Jak zapisać numer klasy albo piętra cyframi rzymskimi?
Tak samo jak każdą inną liczbę: wpisz ją w pole powyżej. W polskich szkołach i budynkach tak oznacza się np. klasy (III b) i piętra (VII piętro) (źródło: zpe.gov.pl).