Een datum in Romeinse cijfers schrijven

Een datum bestaat uit drie getallen, en elk getal zet je apart om:

• de dag, 1 tot 31: I tot XXXI;
• de maand, 1 tot 12: I tot XII;
• het jaar, voluit geschreven: 1990 = MCMXC, 2026 = MMXXVI.

Voorloopnullen verdwijnen, omdat Romeinse cijfers geen nul hebben. 09 is IX, 05 is V. Probeer er geen "0" voor te zetten.

Uitgewerkt voorbeeld, 25 december 2026: 25 = XXV, 12 = XII, 2026 = MMXXVI, dus XXV-XII-MMXXVI in de volgorde dag-maand-jaar.

De volgorde gaat het vaakst mis, omdat die per land verschilt. Onze Taal is duidelijk over het Nederlands: de volgorde is dag, maand, jaar (Onze Taal). Elders kan dat anders zijn. De Unicode CLDR, de gedeelde database met conventies per taal en land, legt voor elke locale een datumpatroon vast; de documentatie laat zien dat middellange Engelse datums maand-dag-jaar volgen, Duitse dag-maand-jaar en Japanse jaar-maand-dag (CLDR). Zo staat 11 november 2026 in de korte notatie van elke locale, in de volgorde van CLDR:

Is de datum voor iemand in een ander land, gebruik dan diens volgorde of de internationale norm. ISO 8601 schrijft datums in een vaste volgorde van de grootste naar de kleinste eenheid, JJJJ-MM-DD, juist om de verwarring door de vele datumnotaties wereldwijd weg te nemen (ISO). In Romeinse cijfers geeft dat MMXXVI-XI-XI.

Tussen de delen moet iets staan, anders wordt XIXIMMXXVI onleesbaar. Volgens Onze Taal zijn streepjes zonder spaties in Nederland het gewoonst, worden in België ook punten gebruikt en komen schuine strepen minder voor (Onze Taal). Voor Romeinse cijfers zijn dit de gangbare keuzes:

• streepjes: XI-XI-MMXXVI
• punten: XI.XI.MMXXVI
• middenpunten: XI·XI·MMXXVI
• spaties of regeleinden, voor een tattoo of een ring met drie regels

Ze werken allemaal, zolang je overal hetzelfde teken gebruikt. De schuine streep is het minst duidelijk, omdat die op een breuk lijkt.

"90" voor 1990 wordt XC, en dat lijkt een compleet getal, geen jaartal. Een lezer kan XC niet onderscheiden van het jaar 90, 1990 of 2090. Schrijf het jaar voluit.

Splits de datum bij de scheidingstekens, zet elk deel om en beslis pas daarna welk deel de dag is en welk de maand:

• XXV-XII-MMXXVI: XXV = 25, XII = 12, MMXXVI = 2026. Het eerste deel is groter dan 12, dus het kan alleen de dag zijn: 25 december 2026.
• VII-IV-MCMXC: VII = 7, IV = 4, MCMXC = 1990. Zowel 7 als 4 kan een maand zijn, dus dit is 7 april 1990 in de volgorde dag-maand en 4 juli 1990 in de Amerikaanse volgorde. Zonder context weet je het niet.
• MMI-IX-XI: MMI = 2001 kan alleen een jaar zijn, dus dit is jaar-maand-dag: 11 september 2001.

Kan een datum beide kanten op, gebruik dan de volgorde van het land waar hij is geschreven (zie de tabel hierboven), of vraag het aan wie hem schreef.

Een datum in Romeinse cijfers gaat makkelijk mis op een manier die pas later opvalt. Voordat hij op huid, metaal of steen komt:

1. Stem de volgorde af met de persoon voor wie hij is: 04.07 is 4 juli in Nederland en 7 april in de VS.
2. Zet elk deel apart om en controleer het met de controletool. De klassieke fouten zijn IIII voor 4 en IL voor 49.
3. Schrijf het jaar voluit, nooit "XC" voor '90.
4. Kies één scheidingsteken en gebruik het overal.
5. Lees het hardop terug van Romeins naar cijfers, voordat je het ontwerp goedkeurt.

• 1 januari 2000: I-I-MM
• 29 februari 2024 (een schrikkeldag): XXIX-II-MMXXIV
• 14 maart 1879, Amerikaanse volgorde: III.XIV.MDCCCLXXIX
• 31 december 1999, ISO-volgorde: MCMXCIX-XII-XXXI

Voor één jaartal gebruik je de jaartalconverter of de lijst met jaartallen.