Eeuwen in Romeinse cijfers schrijven

De regel werkt voor elk jaar na Christus:

• 1492 → 14,92 → 15e eeuw → XV
• 1900 → 19,00 → precies 19, dus de 19e eeuw → XIX
• 1901 → 19,01 → 20e eeuw → XX
• 2026 → 20,26 → 21e eeuw → XXI

Alleen de ronde jaartallen zetten mensen op het verkeerde been. 1900 sluit de 19e eeuw af, het opent de 20e niet. Eindigt het jaartal op 00, dan is de eeuw gelijk aan de eerste twee cijfers; anders zijn het de eerste twee cijfers plus één.

De jaartelling heeft geen jaar nul. NRICH, het wiskundeproject van de Universiteit van Cambridge, legt uit dat de eerste eeuw daardoor pas aan het eind van het jaar 100 voorbij was, en dat de 21e eeuw en het derde millennium samen op 1 januari 2001 begonnen (NRICH).

Elke eeuw loopt dus van een jaar dat op 01 eindigt tot een jaar dat op 00 eindigt:

Andersom werkt het net zo. Eeuw n begint in het jaar (n − 1) × 100 + 1 en eindigt in het jaar n × 100:

• XV → 15e eeuw → 1401 tot en met 1500;
• XVIII → 18e eeuw → 1701 tot en met 1800;
• XXI → 21e eeuw → 2001 tot en met 2100.

Zie je een eeuw in Romeinse cijfers, lees dan eerst het cijfer (XVIII = 18) en pas daarna de regel toe.

Millennia volgen dezelfde logica in groepen van 1000. Het eerste millennium loopt van het jaar 1 tot en met 1000, het tweede van 1001 tot en met 2000 en het derde van 2001 tot en met 3000. NRICH wijst erop dat de 21e eeuw en het derde millennium op dezelfde dag begonnen, 1 januari 2001. In Romeinse cijfers schrijf je een millennium net als een eeuw: het derde millennium is III.

De rekensom is overal gelijk; de schrijfwijze niet.

In een Nederlandse tekst heb je de Romeinse vorm dus zelden nodig. Je komt hem vooral tegen als je Spaanse, Franse of Italiaanse bronnen leest.

• De letter l in plaats van I. "xvlll" lijkt op XVIII, maar de kleine l is een ander teken. Een converter leest het niet als Romeins cijfer, dus typ de hoofdletter I.
• Het achtervoegsel op de verkeerde plek. In het Frans komt het rangtekentje achter het cijfer, zoals in de OQLF-voorbeelden "IIIe Reich" en "Ve arrondissement": XVIIIe siècle.
• Het jaartal gebruiken in plaats van de eeuw. "Siglo MCM" is het jaar 1900, geen eeuw. De 20e eeuw is XX.

Eeuwen vóór Christus tellen terug vanaf het jaar 1 v.Chr., ook weer zonder jaar nul: de 1e eeuw v.Chr. loopt van 100 tot en met 1 v.Chr., de 5e eeuw v.Chr. van 500 tot en met 401 v.Chr. Het Romeinse cijfer is hetzelfde als bij de overeenkomstige eeuw na Christus; alleen de aanduiding verandert (V a.C. in het Spaans, Ve siècle av. J.-C. in het Frans).